słowa i muzyka: Хәмид Мәткәримов
wykonawca: Габдельфат Сафин
| Сөйлисем дә килми, көйлисем дә килми, Диварларга дәшүнең мәгънәсен күрмим… Әллә олыгайдым, бәлки күпне уйлыйм, Тик шулай да соңгы вакыт авыр йоклыйм… Борчылам барысына, дөньяның зарына, Бездән ниләр калыр диеп дәвамнарга. Тарихларда калды күмелеп милли байлык, Аннан башка бит яшәү юк, аңла, халкым! | Nie chce mi się mówić, nie chce mi się śpiewać Nie widzę sensu w zwracaniu się do ścian Może się zestarzałem, albo dużo myślę Lecz tak jakoś ostatnim czasem ciężko mi się śpi… Przejmuję się wszystkim, świata lamentami, Tym co pozostawimy po sobie potomnym. Bo przecież w historii są narodowe skarby Bez których nie ma życia, zrozum to narodzie! | |
| Кушымтасы: | Refren: | |
| Ялкын янар горурлыгың кайтар, татар, Кайда соң сез, туган телен саклар җаннар? Башкисәрдән курыкмаган, ана телен саклап калган, Син бит үлмәс, Җәлил рухлы бөек татар! Бөек татар! | Twoja duma powróci gorejąca płomieniem, tatarski narodzie. Gdzieżeż wy, ludzie którzy obronią język ojczysty? Którzy nie stchórzyli przed wrogiem, którzy uchronili język matczyny. Przecież ty jesteś nieśmiertelny, wielki tatarski narodzie o duszy Dżalila! Wielki Narodzie Tatarski! | |
| Күп гасырлар үткән, сынауларны кичкән, Ихтыярсыз башын туган игән имән… Динсез милләт булмый, телсез дәүләт булмый, Сакла горур исемеңне, горур халкым! | Ty który, przechodząc próby, przetrwałeś całe wieki Dębie, który kłaniałeś się nie ze swojej woli. Bez religii nie ma narodu, nie ma państwa bez języka Chroń swoje dumne imię, dumny mój narodzie! | |
| Кушымтасы | Refren |
Przekład jest chropawy, stara się być wierny, mniej więcej dosłowny.
Jednak, zdaniem piszącego te słowa, nie tekst tworzy emocjonalne piękno tej pieśni. Dają je muzyka i wykonawca, znany tatarski pieśniarz Габдельфат Сафин (Gabdelfat Safin).
Piękny klip z piosenką „Бөек Татар” w jego wykonaniu dostępny jest na YouTube pod adresem „Габдельфат Сафин записал песню в защиту татарского языка” („Gabdelfat Safin nagrał pieśń w obronie tatarskiego języka”).
Słownik:
сөйлә-ргә - mówić
-исе - tworzy imiesłów przymiotnikowy czasu przyszłego
дә - nawet (i), ani (nie)
кил-ергә - przybywać (gdy z imiesłowem na -сы/-се: chcieć)
-ми - afiks przeczenia (dla 3. osoby l. poj.)
көйлә-ргә - śpiewać
дивар - ściana, mur
дәш-әргә - zwracać się
мәгънә - sens, idea, istota, znaczenie, pożytek
-се - tworzy przynależność do 3. os. l. poj.
-н - tworzy biernik (gdy występuje z przynależnością do 3. os. l. poj.)
күр-ергә - widzieć
әллә - czyżby, może, albo ... albo ...
күп - dużo, obficie, znacząco
-не - tworzy biernik
олыгае-рга - starzeć się
уйла-рга - myśleć
тик - ot tak, tak sobie, tylko, jedynie
соңгы - ostatni, końcowy
авыр - ciężki
йокла-рга - spać
борчыл-ырга - niepokoić się
барысы - wszyscy, wszyscy oni
-на - tworzy allatyw (gdy z przynależnością do 3. os. l. poj.)
зар - skarga, lament, narzekanie
-дән - tworzy ablatyw, przypadek odchodzeniowy
ни - coś, cokolwiek, co bądź
кал-ырга - zostawać, pozostawać
-ыр - tworzy czas przyszły niepoświadczony
ди-яргә - powiedzieć, mówić, wykrzyknąć
диеп - mówiąc (imiesłów przysłówkowy towarzyszący od ди-яргә - mówić)
дәвам - przedłużenie, kontynuacja
-нар - tworzy liczbę mnogą
күмел-ергә - kryć się, zakopywać się
милли - narodowy
байлык - bogactwo, walory, zapasy
аннан - odtamtąd, stamtąd, wówczas
бит - przecież, wszak
яшәү - życie, egzystencja, byt
аңла-рга - rozumieć, zrozumieć, pojąć
кушымта - dodatek, załącznik, refren
ялкын - płomień
ян-арга - (wprost i przen.) płonąć, palić się
горурлык - duma
кайт-ырга - wracać, powracać
соң - że, cóż
кайда соң - gdzieżeż
сакла-рга - strzec, chronić, bronić
җан - osoba, człowiek, dusza, duch
башкисәр - bandyta, zbój
курк-ырга - bać się, obawiać się, tchórzyć
тел - język
-е - tworzy przynależność do 3. os. l. poj.
-н -tworzy biernik (gdy występuje z przynależnością do 3. os. l. poj.)
кал-ырга - zostawać, pozostawać
бит - przecież, wszak
үл-әргә - umierać
үлмәс - (który) nie umrze (im. przym. czas niepośw.)
Муса Җәлил - (1906 - 1944) tatarski poeta i bohater
рухлы - duchowy, natchniony, uduchowiony
үтә-ргә - wypełniać, wypełnić, zadowalać, nieść
сына-рга - badać, kontrolować, doznawać
кич-әргә - przechodzić
ихтыяр - wola
ихтыярсыз - bez woli
башын - (dialekt.) jako pierwszy
-ы - tworzy przynależność do 3. os. l. poj.
-н - tworzy biernik (gdy występuje z przynależnością do 3. os. l. poj.)
бәлки - ale, lecz, lub, może, podobno
ияргә - opuszczać się, skłaniać (np. głowę), schylić
баш ияргә - składać pokłon
игән - skłaniałeś (czas przeszły niepośw. dla 2. os.)
имән - dąb
динсез - niewierzący, ateista
сакла-рга - strzec, chronić, bronić
исем - imię, nazwa
-ең - tworzy przynależność do 2. os. l. poj.
Występujący w refrenie piosenki Dżalil to Musa Dżalil (Муса Мостафа улы Җәлил), tatarski poeta i bohater narodowy.